Home » Yorum » Unutkanlık- Demans- Bunaklık

Unutkanlık- Demans- Bunaklık

Dr Ali

Dr. Ali Erdoğan

Eski yılı unuttuk mu?
Geçmiş hayatımızda neler oldu?
Hatırlayabiliyor muyuz?
Hatırlamak istiyor muyuz?
Unutmak, unutturmak, unutturulmak, unutulmak, bunlar bana gelen hastaların şikayetlerinden bazılarıdır. Tabii ki kişinin ruh haline göre böyle şikayetleri ve istekleri olabilir. Mesela, aşık terkedilmiştir, her şeyi hemen unutmak ister. Çoğu insan korku bozukluklarından dolayı her şeyi unuttuğundan yakınır. Bazıları geçmişteki yaşadıklarını unutmak ister, bunları unutamadığından yakınır. Kimiside unutulmak ister, kendiside her şeyi unutmak ister.
Bunuda size bir şairin dizeleriyle anlatıyım:
Unutturamaz seni hiçbir şey, unutulsam da ben.  Her yerde sen, her şeyde sen, bilmem ki nasıl söylesem. Bir sisli hazan kesilir ruhum, eğer görmesem. Neşemde sen, hüznümde sen, bilmem ki nasıl söylesem.
Eski yılı unuttuk mu?
Evet bu soruyla yeni yıla hoşgeldiniz.
Bu yılın başlangıcında sizlere unutkanlık hakkında seminerler hazırladım ve davet edildiğim kuruluşlarda sizleri ”Alzheimer, Demans” hakkında bilgilendireceğim.
Geçmişte neler oldu? Hatırlamak istiyor muyuz?
Birinci nesil, yani 1960`lı yıllardan bahsediyorum, hemen bir sene sonra döneceklerdi, unuttular 50 yıldır burda kaldılar, bu esnada bazen çocuklarını, sevdiklerinide unutmak zorunda kaldılar, özlem çektiler, ama dayandılar. 1980`lerden sonra hemen hemen tamamı ailesine ve çocuğunu buraya getirdiler ama, bazen çok geçti, çünkü çocuklar`da unutmuştu, annesini ve babasını, hala bunun acısını yaşayan hastalarım var.

Hastalığın tanımına gelmeden önce, yine sizi bir şairin sözüyle tanıştırayım:
Unutmadım seni ben, her zaman kalbimdesin. Aylar, yıllar geçti, söyle sen nerdesin. Anlaşıldı sen geri dönülmeyen yerdesin, sen geri dönmeyeceksin. Unutmadım, unutamadım seni ben, her zaman kalbimdesin.

Evet şimdi size unutkanlık hastalığından, yani Demansdan bahsedeyim.
”Demans” kelime anlamı olarak zihnin yitirilmesi, bozulması anlamı taşırken halk arasında bunama olarak adlandırılmaktadır.
Demans (bunama) kişinin sosyal ve mesleki yaşantısını etkileyecek ve eski yaşantısına göre gerilemeye yol açacak derecede zihinsel fonksiyonlarda bozulma ile giden ilerleyici bir beyin hastalığıdır.
Alzheimer Demans`la devam ediyorum (AH):
Alzheimer tipi Demans, tüm demansların %60’ına yakınını kapsadığı için en çok görülenidir. Diğer demans sebepleri ise daha çok tıpbi nedenlerden kaynaklı hastalıklara sekonder görülür. Örneğin beyin damar hastalıklar, Parkinson hastalığı, metabolik hastalıklar gibi.
Gerek kişide neden olduğu ciddi durumlar ve hastaya bakan kişilere yüklediği ağır yük nedeniyle önemli bir halk sağlığı problemidir. 65 yaş üzeri populasyonda %10, 85 yaş üzeri populasyonda ise %50 oranında görülmektedir. Dünya üzerinde 24 milyon insanın demans hastası olduğu düşünülmektedir. Bunların %60-70’ini Alzheimer hastalığı (AH) oluşturmaktadır. AH dışında sinir sisteminin birçok dejeneratif hastalıkları beyin damar hastalıkları (kanama, hipoksi, damar tıkanmaları), metabolik hastalıklar, vitamin yetmezlikleri (özellikle B grubu), kronik ilaç-alkol alımı, endüstriyel-çevresel toksinler, santral sinir sistemi enfeksiyonları, beyin tümörleri ve kafa travmaları demans nedenleri olabilir.
AH’de en önemli risk faktörü yaştır. 85 yaş sonrası hastalık neredeyse iki kişiden birinde (~%50 oranında) görülür. Kadın cinsiyet, aile öyküsü, Down sendromu, düşük eğitim seviyesi bilinen diğer risk faktörlerindendir. Ateroskleroz, diyabet, orta yaşta hipertansiyon ve kolesterol yüksekliği, inme ve depresyon da nispeten önlenebilen risk faktörlerindendir. Ayrıca genetik olarak lipid taşıyıcı proteinlerin özel bir aleline (apolipoprotein E e4 aleli) sahip olmanın da AH riskini arttırdığına dair güçlü kanıtlar vardır. AH olgularının bazıları tamamen genetik geçişlidir.
Belirti ve bulgular:
AH’de hastalar genellikle unutkanlık yakınması ile başvururlar. Bellek kusuru en belirgin özelliktir; yakın bellek bozukluğu genellikle başlangıç semptomudur. Yeni bilgiler öğrenilemez. Hastalar sık sık eşya kaybederler, tekrar tekrar aynı soruları sorarlar. Uzak bellek ilk başta korunmuştur, hastalık ilerledikçe bellek kusuru ilerler, uzak bellek de etkilenebilir. İsimlendirme bozukluğu ve anlama bozukluğu erken dönemlerde de bulunabilir. Hastalığın başlangıcında ya da daha ileri evrelerde içe kapanma, duygulanımda küntleşme, emosyonel cevapsızlık, hastalığını inkar, depresyon, ajitasyon, sanrılar, halüsinasyonlar gibi davranış bozuklukları da görülebilir. Ancak, davranış bozuklukları genelde en önde gelen özellikler değildir.
Yukarıda özetlenen bilişsel bozukluklar, ilk önce hobiler, bütçe planlama, alışveriş gibi aktivitelerin bağımsız olarak yapılmasını engeller. Hastalık ilerledikçe, hastalar giyinme, banyo ve tuvalet ihtiyacını karşılama gibi temel günlük yaşam aktivitelerinde de bağımsızlıklarını kaybederler, giderek yatağa bağımlı hale gelirler. Bu dönemde, hastalar sıklıkla araya giren zatürre, idrar yolu enfeksiyonları, yatak yaraları gibi nedenlerle kaybedilirler.
Tanı:
Hasta ve hasta bakıcı/hasta yakınlarından detaylı hikaye alınmalıdır. Özellikle yakın bellek kaybının varlığı gereklidir. Hastanın yakın ve uzak bellek işlevleri, unutkanlığın ilerleyici seyri, eşlik eden davranış bozuklukları ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık düzeyi değerlendirilmelidir.
Tedavi:
Demans tedavisinde kullanılan ilaçlar (donepezil, rivastigmin, galantamin, memantin) hastalığın evresine ve hastanın kullanabileceği forma (tablet, ağızda eriyen form, oral solüsyon, yama) göre hekim tarafından seçilir.
Demans hepimizi yoklayabilir, kendi hastalığımızdan ve yakınımızın hastalıklarından utanmayalım.
Hepimiz her an hasta olabiliriz.
Geçmis olsun!

About Dr. Ali Erdogan

Dr. Ali Erdogan

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir